Vraag een Nederlander hoe thee smaakt en je krijgt bijna altijd hetzelfde antwoord: een mok, een zakje, een touwtje en een donkere kop na een halve minuut. Dat is voor de meesten van ons gewoon “thee”. Maar het is een vrij nieuwe smaak. Zelfs in Groot-Brittannië, het land van de thee, werd het theezakje pas na de Tweede Wereldoorlog gewoon.
In dit artikel lees je hoe het theezakje in honderd jaar de wereld veroverde, wat het veranderde aan het blad dat je drinkt, en waarom veel mensen daardoor nooit hebben geproefd hoe verse thee smaakt. Het goede nieuws: het zakje zelf is niet het probleem.
Een uitvinding van ruim honderd jaar oud
Het theezakje heeft geen eenduidige uitvinder. Wel zijn er een paar duidelijke mijlpalen:
- 1901: Roberta Lawson en Mary McLaren uit Milwaukee vragen patent aan op een “tea leaf holder”, een zakje van katoenen gaas voor één kop (US-patent 723287).
- Rond 1908: de New Yorkse theehandelaar Thomas Sullivan stuurt klanten proefjes in kleine zijden zakjes. Sommige klanten hangen die zakjes direct in het water (Tea & Infusions Association).
- 1929: Adolf Rambold ontwerpt voor het Duitse Teekanne de eerste machine die automatisch theezakjes vult (Wikipedia: Tea bag).
- 1949: Rambold bouwt de machine voor het dubbelkamerzakje, het zakje met twee kamers dat je nu nog overal ziet. Hij maakte er 160 per minuut (Wikipedia: Tea bag).
- 1953: Tetley brengt het theezakje naar Groot-Brittannië (Tea & Infusions Association).
Van 3 naar 96 procent
In Groot-Brittannië ging het daarna snel. Begin jaren zestig werd nog geen 3 procent van de thee in zakjes verkocht. In 2007 was dat 96 procent (Tea & Infusions Association). In ongeveer vijftig jaar verdween losse thee bijna helemaal uit de Britse keuken.
In Nederland is het beeld vergelijkbaar. Volgens het Nationaal Koffie- en Theeonderzoek 2024 zet 81 procent van de Nederlandse theedrinkers regelmatig of altijd thee met een zakje per kop. 57 procent doet dat bijna altijd. Losse thee in een theepot met filter gebruikt 19 procent, en losse thee in een thee-ei of zeefje 8 procent (Ruigrok & KTNL, 2024).
Het zakje won om begrijpelijke redenen: het is snel, je maakt er precies één kop mee en je gooit het daarna gewoon weg. Maar er gebeurde ook iets wat je niet ziet.
Het zakje vroeg om ander blad
Een zakje van een paar gram moet snel een donkere kop geven. Groot, heel blad doet dat niet. Het heeft tijd en ruimte nodig om open te vouwen. Daarom kwam er steeds kleiner blad in het zakje.
Dat paste perfect bij een andere uitvinding. In 1930 werd in Assam de eerste CTC-machine gebruikt, die theeblad plet, scheurt en krult tot kleine korreltjes. Hoe dat werkt en wat het met de smaak doet, lees je in CTC of orthodox: de machine die bepaalt hoe je thee smaakt. Daarnaast gaan in theezakjes vaak fannings: kleine snippers die overblijven na het zeven van grotere bladstukken (Wikipedia: Tea bag). Wat die gradaties betekenen, lees je in Stof, gruis of heel blad.
Het zakje en het kleine blad versterkten elkaar. Zo ontstond de thee die de meeste Nederlanders nu kennen.
Wat je daardoor nooit proeft
1. Thee die rustig mag trekken
Fijn blad geeft al zijn stoffen in één keer af, ook de bittere. Daarom leerden we het zakje er na een halve minuut uit te halen. Daarmee mis je juist het deel van de smaak dat tijd nodig heeft. Meer daarover in Hengelen of niet?
2. Thee zonder filter ertussen
Ook het papier zelf remt. Onderzoekers vergeleken losse Assam-thee met dezelfde thee in zakjespapier. In het zakje kwam cafeïne ongeveer 29 procent langzamer vrij (Jaganyi & Mdletshe, 2000). In een vervolgonderzoek trok thee sneller naarmate het zakje groter was ten opzichte van het blad (Jaganyi & Ndlovu, 2001). Blad heeft ruimte nodig.
3. Thee zonder toegevoegd aroma
Veel goedkope smaakthee haalt zijn geur niet uit het blad of uit echte kruiden, maar uit toegevoegd aroma. Wie altijd thee met aroma drinkt, weet niet meer hoe echte bergamot, gember of munt in een kop smaakt. Lees meer in Aromabolletjes: wat zit er eigenlijk in je supermarktthee?
4. Thee die vers is
Het grootste verschil zit in tijd. Thee ligt pas 20 tot 30 weken na het plukken in de winkel (Tea & Infusions Association). Wat er in die maanden met de smaak gebeurt, lees je in Hoe vers is je thee? En hoe ver die thee reist, lees je in Hoe ver reist je thee?
Een eerlijke nuance: kleine deeltjes bederven niet vanzelf sneller. Onderzoek van het Tea Research Institute of Sri Lanka liet zien dat de wateractiviteit van thee niet afhangt van de deeltjesgrootte. Wel kunnen kleine deeltjes door hun grotere oppervlak sneller vocht opnemen (Thevathasan & Samaraweera, 1989). En vocht is de grootste vijand van thee.
Het zakje is niet het probleem
Na dit alles zou je denken dat we tegen theezakjes zijn. Dat zijn we niet. Ook LOCA® zit in een zakje. Een zakje is gewoon handig. Het gaat om wat erin zit.
Bij ons zitten er gerolde stukjes blad in van de top van de theeplant, uit onze eigen teelt in een onverwarmde kas in Dongen en Zundert. We rollen het blad kort na de oogst, in plaats van het te versnipperen (productieproces). Geen gruis, geen aromabolletjes, maar echte kruiden, schillen en specerijen. Daarom trekt onze thee rustiger en mag je hem langer laten hangen.
Let bij elk zakje wel op het materiaal. Canadees onderzoek liet zien dat plastic theezakjes bij zettemperatuur miljarden micro- en nanoplastics afgeven (Hernandez e.a., 2019). Kies daarom zakjes van papier of plantaardige vezels.
Proef het zelf: het zakjes-experiment
- Neem een gewoon supermarktzakje en een zakje met gerold blad.
- Knip ze allebei open op een wit bord. Wat zie je: korreltjes en stof, of herkenbare stukjes blad?
- Zet van allebei een kop met water net van de kook.
- Haal het gewone zakje er na 30 seconden uit, zoals je gewend bent. Laat het andere zakje 5 minuten hangen.
- Ruik en proef. Welke kop heeft meer laagjes in de smaak, en welke is alleen donker?
Veelgestelde vragen over theezakjes
Wie heeft het theezakje uitgevonden?
Er is geen enkele uitvinder. In 1901 vroegen Roberta Lawson en Mary McLaren patent aan op een zakje voor theeblad. Rond 1908 maakte de New Yorkse handelaar Thomas Sullivan het zakje bekend door proefjes in zijden zakjes te versturen.
Sinds wanneer bestaan theezakjes met twee kamers?
Sinds 1949. Adolf Rambold ontwierp toen voor Teekanne een machine die dubbelkamerzakjes maakte.
Hoeveel Nederlanders gebruiken een theezakje?
81 procent van de theedrinkers zet regelmatig of altijd thee met een zakje per kop. Losse thee wordt door een veel kleinere groep gebruikt.
Is thee uit een zakje slechter dan losse thee?
Niet per se. Het hangt af van wat er in het zakje zit. Veel zakjes bevatten fijn gruis, maar er bestaan ook zakjes met gerold blad, zoals die van LOCA.
Remt het papier van een theezakje het trekken?
Een beetje. In onderzoek kwam cafeïne in een zakje ongeveer 29 procent langzamer vrij dan bij losse thee. Een ruim zakje helpt, en geef het blad tijd.
Zit er plastic in theezakjes?
In sommige wel. Er bestaan zakjes van nylon of andere kunststoffen, en ook papieren zakjes kunnen een plastic sealrandje hebben. Kijk op de verpakking of de zakjes composteerbaar zijn.
Proef wat je gemist hebt
Je hoeft je zakje niet in te ruilen. Kies alleen een zakje met echt blad en geef het de tijd. Bekijk het assortiment of vind een verkooppunt bij jou in de buurt.
