In 1930 werd in de Amgoorie-theetuin in Assam, India, een nieuwe machine in gebruik genomen. Het blad ging er niet langer tussen rollers die het draaiden, maar tussen cilinders met honderden scherpe tandjes. Die pletten het blad, scheurden het en krulden het tot kleine harde korreltjes (Crush, tear, curl). Crush, tear, curl: CTC.
Bijna honderd jaar later is CTC de standaard voor zwarte thee in theezakjes. Toch kennen weinig mensen de term. In dit artikel lees je hoe CTC verschilt van de oudere, orthodoxe manier van thee maken, hoe groot het aandeel van CTC is, en wat je van het verschil proeft. Zonder te zeggen dat de ene methode goed is en de andere fout, want zo simpel is het niet. Alle bronnen staan onderaan.
Twee manieren om zwarte thee te maken
Beide methodes beginnen hetzelfde: vers geplukt blad wordt eerst verwelkt, zodat het soepel wordt. Daarna gaan ze uit elkaar (Aaqil e.a., 2023).
- Orthodox. Het blad wordt gerold. Daarbij breken de cellen open, maar het blad blijft in herkenbare, gedraaide stukjes. Daarna oxideert het ongeveer 2 tot 4 uur, wordt het gedroogd en gesorteerd in gradaties: van heel blad tot fannings.
- CTC. Het verwelkte blad gaat, vaak na een voorbewerking in een zogeheten Rotorvane, tussen getande rollen die het in één beweging pletten, scheuren en krullen. Het resultaat zijn kleine, ronde korreltjes van vrijwel gelijke grootte. Die oxideren sneller, in ongeveer 55 tot 110 minuten.
Een detail dat vaak wordt vergeten: ook goede CTC-thee vraagt goed blad. Grof blad met harde stengels maakt de messen bot, en te nat of te ver verwelkt blad verstopt of beschadigt de machine (Aaqil e.a., 2023). CTC is dus geen afvalverwerking. Het is een andere keuze voor wat je met het blad wilt bereiken.
Hoe groot is CTC eigenlijk?
Groter dan de meeste mensen denken. Een paar cijfers:
- Wereldwijd werd in 2012 ongeveer 1,7 miljoen ton CTC-thee gemaakt, tegenover zo'n 1 miljoen ton orthodoxe thee (CBI, 2014).
- In Kenia, een van de grootste exporteurs van zwarte thee, was orthodoxe thee in 2012 maar zo'n 3,5 procent van de productie. De rest was CTC (CBI, 2014).
- In Assam werd in 2024 ruim 574 miljoen kilo CTC gemaakt, tegenover bijna 72 miljoen kilo orthodox. Dat is ongeveer 89 procent CTC (Ministry of Commerce & Industry India, 2025).
- In Noordwest-Europa, waaronder Nederland, is orthodoxe thee naar schatting van de handel maar 1 tot 3 procent van wat er gedronken wordt. De rest is vooral CTC in zakjes (CBI, 2014).
Drink je zwarte thee uit een gewoon supermarktzakje? Dan is de kans dus groot dat het CTC is.
Wat proef je van het verschil?
Omdat CTC het blad veel grondiger openbreekt, verloopt de chemie anders. Onderzoek laat drie verschillen zien.
1. Sterker en donkerder
Bij het oxideren worden catechines omgezet in theaflavines en thearubigines. Theaflavines geven zwarte thee zijn heldere, frisse kant. Thearubigines zorgen vooral voor kleur en body. CTC-thee bevat van beide meer dan orthodoxe thee, en het verschil is het grootst bij de theaflavines (Aaqil e.a., 2023). Het resultaat is een kop die snel donker roodbruin kleurt en stevig smaakt. Daarom werkt CTC zo goed in theezakjes (Crush, tear, curl).
2. Minder aroma
Twee analyses van telkens veertien commerciële zwarte theemerken kwamen op hetzelfde uit: CTC-thee bevatte minder verschillende geurstoffen dan orthodoxe thee, met minder aldehyden en alcoholen en juist meer esters (Tuan e.a., 2016; Liu e.a., 2019). Een recente review concludeert dat CTC-thee minder aromatisch is, onder meer door minder bloemige geurstoffen zoals linalool (Aaqil e.a., 2023).
3. Eenvormiger
CTC-korrels lijken sterk op elkaar, waar ze ook vandaan komen. Dat maakt ze makkelijk te mengen tot een blend die elk jaar hetzelfde smaakt. Critici wijzen op de keerzijde: CTC maakt zwarte thee eenvormiger, en omdat droge CTC-thee er overal ongeveer hetzelfde uitziet, is herkomst moeilijker te controleren dan bij orthodox blad (Crush, tear, curl).
Waarom CTC zo populair werd
CTC is snel, sterk gemechaniseerd en levert een egaal product. De oxidatie duurt korter, de korrels zijn makkelijk te verpakken en ze geven in een paar minuten een volle, donkere kop. Voor thee met melk, zoals een Engels ontbijt of een Indiase masala chai, is dat precies wat je wilt. In India zelf is ruim 80 procent van de thee CTC, en ook het Verenigd Koninkrijk en Ierland zijn grote afnemers (Crush, tear, curl).
De eerlijke conclusie is daarom: CTC en orthodox zijn twee doelen. CTC kiest voor kracht, snelheid en voorspelbaarheid. Orthodox kiest voor aroma, nuance en het karakter van het blad. Wie zwarte thee puur drinkt en wil proeven waar hij vandaan komt, heeft meer aan het tweede.
Orthodox is niet hetzelfde als heel blad
Nog een misverstand: orthodox betekent niet automatisch hele blaadjes. Ook bij orthodox rollen breekt een deel van het blad, en ook daar ontstaan fannings en dust. Omgekeerd kun je CTC-thee niet afrekenen op zijn gradatie. Hoe gradaties werken en waarom ze vooral iets zeggen over grootte, lees je in Stof, gruis of heel blad. Uiteindelijk bepalen de pluk en de verwerking de kwaliteit, en daarna hoe vers de thee nog is als hij in je kop komt. Dat laatste lees je in Hoe vers is je thee?
Zo herken je CTC-thee zelf
- Droog. CTC ziet eruit als kleine, ronde, donkere korreltjes van gelijke grootte, een beetje als koffiegruis. Orthodox blad bestaat uit gedraaide stukjes in verschillende maten, soms met lichtere knopjes ertussen.
- In het water. CTC kleurt het water binnen een minuut diep roodbruin. Orthodox blad kleurt langzamer en vaak lichter.
- Na het zetten. Natte CTC-korrels worden een egale, donkere massa. Orthodox blad vouwt zich open, zodat je weer stukjes blad ziet.
- Ruiken. Ruik aan de droge thee en aan de natte. Orthodoxe thee heeft vaak meer bloemige tonen, zoals je hierboven las. CTC ruikt vooral stevig, en meer van hetzelfde.
Tip van de T-maker: knip een zakje van je vaste merk open naast een zakje gerolde thee. Leg ze op een wit bord. Zie je korreltjes die allemaal even groot zijn, dan heb je CTC.
LOCA®: gerold, niet gecrusht
Bij LOCA maken we geen CTC-thee. We plukken in onze eigen Nederlandse teelt de top, twee blaadjes en een knop, laten die verwelken en rollen ze daarna (productieproces). Bij het rollen komen de etherische oliën vrij die aroma, kleur en smaak bepalen, terwijl het blad herkenbaar blijft. Meer over die stoffen lees je in L-theanine, polyfenolen en theïne, en over de stappen van verwelken tot drogen in Van vers blad naar thee.
Omdat we elke stap zelf doen, van plant tot zakje, kunnen we kiezen voor aroma in plaats van snelheid. Dat heeft één gevolg dat je merkt: gerold blad trekt rustiger dan CTC. Geef het daarom de tijd. Per blend staat de trektijd in onze zetgids Hengelen of niet?
Veelgestelde vragen over CTC-thee
Wat betekent CTC bij thee?
CTC staat voor crush, tear, curl: pletten, scheuren, krullen. Het is een machinale methode waarbij verwelkt theeblad tussen getande rollen tot kleine, ronde korreltjes wordt verwerkt.
Wat is orthodoxe thee?
Orthodoxe thee is thee waarbij het blad wordt gerold in plaats van verkruimeld. Het blad blijft in herkenbare stukjes en oxideert langzamer. Het is de oudere, traditionele manier van zwarte thee maken.
Is CTC-thee slechter dan orthodoxe thee?
Niet per se. CTC geeft een sterkere, donkerdere kop met minder aroma. Dat werkt goed met melk. Orthodoxe thee heeft meer geurstoffen en meer nuance. Het hangt af van wat je zoekt, en van de kwaliteit van het blad.
Waarom zit CTC-thee in theezakjes?
Omdat de kleine korreltjes snel een donkere, sterke kop geven en makkelijk machinaal te verpakken zijn. In Noordwest-Europa, ook in Nederland, is de meeste zwarte thee CTC in zakjes.
Is CTC hetzelfde als dust?
Nee. CTC is een productiemethode, dust is een gradatie: de fijnste fractie na het sorteren. CTC-thee kan in verschillende groottes voorkomen, en ook bij orthodox rollen ontstaat dust.
Maakt LOCA CTC-thee?
Nee. LOCA plukt de top van de theeplant in Nederland en rolt het blad kort na de oogst, zonder het te versnipperen.
Proef het verschil
Zet een kop gewone zakjesthee naast een kop gerolde thee en let op kleur, geur en nasmaak. Bekijk het volledige assortiment of zoek een verkooppunt bij jou in de buurt.
LOCA®: thee zoals thee bedoeld is.