Je zet thuis een kop thee en hij is helder en goudbruin. Bij je moeder, aan de andere kant van het land, zet je dezelfde thee en er drijft een dun, glimmend vliesje op. Dezelfde thee, dezelfde mok. Het verschil zit in het water.
Over water en koffie is veel geschreven. Over water en thee in Nederland bijna niets. Daarom zetten we twee dingen naast elkaar: de hardheid die de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven opgeven, en wat wetenschappelijk onderzoek zegt over water en thee. De uitkomst is verrassend: water dat in Nederland officieel “zacht” heet, is voor thee al behoorlijk hard.
Wat is hard water eigenlijk?
De hardheid van water gaat over de hoeveelheid opgelost calcium en magnesium. Hoe meer van die mineralen, hoe harder het water. Dat zie je terug als kalkaanslag in je waterkoker. In Nederland drukken waterbedrijven hardheid uit in Duitse graden (°dH) of in millimol per liter. Eén millimol per liter is 5,6 °dH (Waterbedrijf Groningen).
Wetenschappers die thee onderzoeken gebruiken meestal een andere maat: milligram calciumcarbonaat per liter (mg CaCO₃/l). Eén Duitse graad komt overeen met ongeveer 17,8 mg CaCO₃/l. Om Nederlands kraanwater te kunnen vergelijken met het onderzoek, hebben we alle waarden omgerekend.
Zo hard is het water bij jou
Nederlands kraanwater wordt bij de zuivering centraal onthard, maar niet onder 5,6 °dH. Gemiddeld ligt de hardheid rond 8 °dH (Waterbedrijf Groningen). Per waterbedrijf scheelt het wel. Dit zijn de gemiddelde waarden, omgerekend naar de maat uit het theeonderzoek (bron hardheid: Waterhardheidkaart.nl, op basis van opgaven van de waterbedrijven; Amsterdam gecontroleerd bij Waternet):
- Waterbedrijf Groningen (Groningen): 10,1 °dH ≈ 180 mg CaCO₃/l
- Evides (Zeeland, zuidelijk Zuid-Holland, West-Brabant): 8,8 °dH ≈ 157 mg/l
- WML (Limburg): 8,4 °dH ≈ 150 mg/l
- PWN (Noord-Holland buiten Amsterdam): 8,0 °dH ≈ 143 mg/l
- Dunea (Den Haag, Leiden en de kuststrook): 7,9 °dH ≈ 141 mg/l
- Waternet (Amsterdam en omgeving): 7,8 °dH ≈ 139 mg/l
- Brabant Water (Noord-Brabant): 7,7 °dH ≈ 137 mg/l
- Vitens (Friesland, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Flevoland): 6,9 °dH ≈ 123 mg/l
- Oasen (oostelijk Zuid-Holland): 6,8 °dH ≈ 121 mg/l
- WMD (Drenthe): 6,5 °dH ≈ 116 mg/l
Let op: dit zijn gemiddelden. Binnen één waterbedrijf kan de hardheid per straat verschillen, omdat het water uit verschillende productielocaties komt. De exacte waarde voor jouw adres vind je met de postcodecheck op de site van je waterbedrijf.
Wat Nederland zacht noemt, is voor thee hard
Volgens de indeling die Nederlandse waterbedrijven gebruiken, is water tot 1,43 mmol/l (8 °dH) “zacht” (Vewin, 2025). Amsterdams kraanwater van 7,8 °dH valt daar dus onder (Waternet).
In het theeonderzoek ligt de lat heel anders. Een Amerikaanse studie naar groene thee testte vijf soorten water. “Zacht” was daar 42 mg CaCO₃/l, “matig hard” 85 mg/l en “hard” 169 mg/l (Cabrera e.a., 2021). Een Zwitserse studie naar het vliesje op thee gebruikte 50 mg/l als zacht, 100 mg/l als gemiddeld en 200 mg/l als hard (Giacomin e.a., 2023).
Leg je de Nederlandse cijfers daarnaast, dan valt geen enkel waterbedrijf in de categorie “zacht”. Al het Nederlandse kraanwater ligt tussen 116 en 180 mg/l: in thee-termen matig hard tot hard. Voor je wasmachine is ons water prima. Voor je thee maakt het wel uit.
Wat hard water met je thee doet
1. Er ontstaat een vliesje
Dat glimmende laagje op je thee is geen vet en geen vuil. Het is een dun filmpje van polyfenolen uit het theeblad, gebonden aan calciumcarbonaat uit het water (Giacomin e.a., 2023). De Britse chemici Spiro en Jaganyi lieten in de jaren negentig al zien dat calcium, magnesium en bicarbonaat nodig zijn om dat vliesje te laten ontstaan. Met gedestilleerd water vormde zich helemaal geen vliesje. Er ontstond ook meer vliesje als er meer zuurstof boven het theeoppervlak was (Spiro & Jaganyi, 1993).
De Zwitserse onderzoekers maten hoe stevig zo’n vliesje is. Hun conclusie: de hardheid van het water is de belangrijkste factor. Hoe harder het water, hoe sterker het vliesje, bij zowel groene als zwarte thee. Opvallend detail: als je het vliesje stukroert, vormt zich een nieuw vliesje dat ongeveer tien keer zo stevig is als het eerste (Giacomin e.a., 2023).
2. Groene thee wordt bruin en verliest catechines
Groene thee is het gevoeligst. In de Amerikaanse studie werd groene thee gezet op 70 °C, 3 minuten lang. In zeer zacht water zat 164,6 mg catechines in een kop. In zeer hard water was dat nog maar 67,5 mg: bijna 60 procent minder. Bij EGCG, de belangrijkste catechine, was de opbrengst in zeer hard water zelfs ruim drie keer zo laag (Cabrera e.a., 2021). Wat catechines zijn, lees je in L-theanine, polyfenolen en theïne.
Ook de kleur veranderde. Vanaf matig hard water kleurde de groene thee van geelgroen naar bruin. Volgens de onderzoekers gebeurt dat zodra het water harder is dan 42 mg CaCO₃/l en de thee een pH boven 6,3 krijgt. Hoe harder het water, hoe hoger de pH van de thee: van 6,0 in zeer zacht water tot 7,1 in zeer hard water (Cabrera e.a., 2021).
Leg dat naast de Nederlandse cijfers: al ons kraanwater zit ruim boven die 42 mg/l. Zet je pure groene thee met gewoon kraanwater, dan zit je dus in het gebied waar die verkleuring kan optreden.
3. Rooibos heeft er geen last van
Niet elke kop reageert hetzelfde. Rooibos vormde in de Zwitserse studie geen zichtbaar vliesje, ook niet in hard water. De onderzoekers wijten dat aan de andere polyfenolen in rooibos (Giacomin e.a., 2023).
Wat helpt tegen het vliesje?
In het onderzoek werkten een paar dingen duidelijk:
- Een beetje zuur. Citroenzuur maakte het vliesje bij zwarte thee veel zwakker. In matig hard en hard water was er dan geen zichtbaar vliesje meer (Giacomin e.a., 2023). Een scheutje citroensap werkt dus echt.
- Melk. Melkeiwitten maakten het vliesje in hard water minder stevig (Giacomin e.a., 2023).
- Zachter water. Zonder calcium en bicarbonaat geen vliesje (Spiro & Jaganyi, 1993). Een waterfilter dat kalk vermindert, helpt. Koop je flessenwater, kijk dan op het etiket naar calcium en bicarbonaat: hoe lager, hoe beter voor je thee.
- Niet roeren, wel drinken. Het vliesje groeit naarmate de thee langer aan de lucht staat. Roer je erdoorheen, dan komt er een steviger vliesje terug (Giacomin e.a., 2023).
Zo test je het zelf
- Zet twee witte mokken naast elkaar.
- Vul de ene met gekookt kraanwater en de andere met gekookt water uit een filterkan, of met flessenwater dat weinig calcium bevat.
- Hang in beide mokken hetzelfde soort theezakje en laat ze even lang trekken.
- Haal de zakjes eruit en laat de mokken tien minuten staan.
- Kijk schuin over het oppervlak. Waar zie je een glimmend laagje? En welke kop is helderder van kleur?
Proef daarna ook. Welke kop vind jij frisser?
Advies per LOCA-blend
Voor onze blends adviseren we water net van de kook (zie de zetgids). Met wat je nu weet over water, kun je er nog meer uithalen:
- Groene basis: Gember Kick en Munt Elixer. Groene thee is het gevoeligst voor hard water. Woon je in een gebied met harder water, zoals Groningen, Zeeland of Limburg, dan loont een waterfilter hier het meest.
- Zwarte basis: Dutchess Grey, Chai Goodness, Maté Focus, Dutch Delight en Sterren Goed. Hier zie je vooral het vliesje. Drink de thee vers, of voeg een scheutje melk toe aan Chai Goodness of Dutch Delight.
- Rooibos-basis: Nacht Wacht en Zevende Hemel. Rooibos vormt in onderzoek geen vliesje. Deze blends kun je met elk Nederlands kraanwater zetten.
Veelgestelde vragen over water en thee
Waarom zit er een vliesje op mijn thee?
Het vliesje bestaat uit polyfenolen uit de thee die zich binden aan calcium en carbonaat uit je kraanwater. Hoe harder het water, hoe steviger het vliesje.
Is het vliesje op thee schadelijk?
Nee. Het is een dun laagje van stoffen die al in je thee en je water zitten. Het is vooral een kwestie van uiterlijk en smaak.
Is Nederlands kraanwater hard?
Volgens de Nederlandse indeling is het meestal zacht tot gemiddeld, rond 8 °dH. Maar in theeonderzoek geldt water van 116 tot 180 mg CaCO₃/l, de Nederlandse range, als matig hard tot hard.
Welk water is het beste voor thee?
Water met weinig calcium en bicarbonaat. Gefilterd kraanwater of flessenwater met een lage mineralisatie geeft een helderdere kop met minder vliesje.
Waarom wordt mijn groene thee bruin?
In hard water stijgt de pH van groene thee. Boven een pH van 6,3 kan de thee van geelgroen naar bruin verkleuren, en bovendien lossen er minder catechines op.
Helpt citroen tegen het vliesje?
Ja. In onderzoek maakte citroenzuur het vliesje bij zwarte thee veel zwakker. In matig hard en hard water was het niet meer zichtbaar.
Proef het verschil
Goede thee begint bij goed blad, maar je kop maak je zelf. Met de juiste temperatuur, genoeg tijd en water dat bij je thee past, haal je het meeste uit vers gerold blad. Bekijk het assortiment of vind een verkooppunt bij jou in de buurt.
.png)
